بنابر گزارشهای منتشر شده، حسابهای بانکی شرکت ملی نفت به دلیل ایفای تعهدات ناشی از ضمانت بدهی صندوق بازنشستگی صنعت نفت، مسدود شده اند.
این رویداد، پرده از بحرانی برمیدارد که سالها در سایه نبود شفافیت، مدیریت غیر پاسخگو و دور ماندن ذینفعان اصلی یعنی بازنشستگان نفت از فرآیند تصمیمگیری شکل گرفته است.
آنچه امروز به عنوان بدهی ۱۲ هزار میلیارد و ۶۰۰ میلیون تومانی صندوق بازنشستگی صنعت نفت مطرح میشود، تنها یک عدد در ترازنامه نیست. این منابع، حاصل سالها کار، تخصص و پرداخت حق بیمه کارکنان صنعت نفت است. به همین دلیل، هرگونه بحران مالی در صندوق، پیش از آنکه یک مسئله بانکی باشد، مستقیما با امنیت معیشتی دهها هزار بازنشسته و کارکنان شاغل صنعت نفت گره خورده است.
نخستین پرسشی که باید پاسخ داده شود، این است که تسهیلات کلان دریافتی دقیقا در چه مسیری هزینه شده است؟ اگر این منابع برای اجرای پروژههای اقتصادی اختصاص یافته، نام پروژهها چیست، چه میزان بازدهی داشتهاند و چرا درآمد آنها به بازپرداخت بدهی منجر نشده است؟ اگر منابع صرف جبران کسری نقدینگی و پرداخت تعهدات جاری شده، علت شکلگیری این کسری چه بوده است؟ تا امروز پاسخ روشنی برای این پرسشها در اختیار افکار عمومی و ذینفعان صندوق قرار نگرفته است.
صندوق بازنشستگی صنعت نفت طی سالهای گذشته از یک نهاد صرفا بازنشستگی به مجموعهای گسترده از شرکتهای سرمایهگذاری و اقتصادی تبدیل شده است. در چنین شرایطی، موفقیت یا شکست تصمیمهای اقتصادی مدیران، مستقیما بر آینده بازنشستگان و کارکنان اثر میگذارد. با این حال، سازوکار نظارت و انتشار اطلاعات مالی همچنان با ابهامهای جدی روبرو است و همین موضوع زمینه شکلگیری بحرانهای امروز را فراهم کرده است.
در این میان، نکتهای که نباید از نظر دور بماند، مطالبه چندین ساله کارکنان رسمی صنعت نفت و اعتراضات گسترده آنها برای حفظ استقلال صندوق بازنشستگی است. این مطالبه، از نگرانی نسبت به دخالت دولت و انتقال منابع صندوق به خارج از صنعت نفت ناشی میشود. اما تجربه کنونی نشان میدهد که استقلال صندوق، زمانی معنا پیدا میکند که با شفافیت، پاسخگویی و نظارت واقعی صاحبان اصلی صندوق همراه باشد. استقلال بدون نظارت و دخالت مستقیم ذینفعان صندوق، میتواند به همان اندازه مخاطرهآمیز باشد که وابستگی.
در چنین شرایطی، ضروری است مدیران صندوق و نهادهای مسئول، جزئیات کامل تسهیلات دریافتی، محل هزینهکرد منابع، وضعیت سرمایهگذاریها، میزان بدهیهای جاری و برنامه بازپرداخت آنها را به صورت عمومی منتشر کنند و این موضوع لازم است در راس مطالبات کارکنان و بازنشستگان صنعت نفت قرار گیرد.
صندوق بازنشستگی صنعت نفت، اندوخته نسلهای مختلف کارکنان این صنعت است، نه سرمایهای که سرنوشت آن پشت درهای بسته توسط سیاسیون و باندهای قدرت تعیین شود. کارکنان شاغل و بازنشستگان حق دارند از وضعیت واقعی داراییها، بدهیها و تصمیمهای اقتصادی صندوق آگاه باشند و بر نحوه اداره آن نظارت موثر داشته باشند.
حفظ استقلال صندوق، صیانت از داراییهای آن و جلوگیری از انتقال هزینه سوء مدیریت به دوش کارکنان و بازنشستگان، تنها با مطالبهگری آگاهانه، تشکلیابی مستقل و پیگیری مستمر برای شفافیت و پاسخگویی امکانپذیر است.
آینده این صندوق نباید در تصمیمات سیاسی غیرشفاف و دور از نظارت ذینفعان رقم بخورد؛ چرا که امنیت معیشتی هزاران خانواده به سرنوشت آن گره خورده است.
